Dokonania NICE w walce z problemem depresji – systemy jakości w psychologii

Wśród osób dotkniętych przewlekłą chorobą nerek (PChN) trudno stwierdzić jak wielu pacjentów zmaga się również z zaburzeniami psychicznymi. Jednak nie da się ukryć, że tutaj odsetek jest większy niż w przypadku innych przewlekłych schorzeń; stąd 1,5 raza częściej notuje się obecność pacjentów z PChN na oddziałach psychiatrycznych[1]. Szacunki podane przez psychologa Daniela Cukora[2] sugerują, że częstość występowania depresji spełniającej kryteria diagnostyczne wśród osób ze schyłkową niewydolnością nerek (SNN) może wynosić 20-30%.

Według danych z Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) na depresję ogółem choruje około 1,2 miliona Polaków. Jest to problem o tyle ciężki, że chociaż dotyka tak dużej grupy osób i znacząco obniża jakość życia chorego, bywa bagatelizowany przez otoczenie i niekiedy powoduje stygmatyzację. Dlatego szczególnie ważna jest tutaj reakcja odpowiednich instytucji. Wypracowanie systemów jakości to realna pomoc w leczeniu. Jednak zaangażowanie organów o ustabilizowanej renomie unaocznia także, że ta lekceważona w dyskursie przypadłość jest jak najbardziej poważna.

Znaczącą rolę, jeśli chodzi o depresję w Wielkiej Brytanii, odgrywa Narodowy Instytut Doskonałości Zdrowia i Opieki (National Institute for Health and Care Excellence – NICE). W Polsce decyzje dotyczące standardów opieki zdrowotnej są podejmowane przez krajowe organy, takie jak Ministerstwo Zdrowia oraz NFZ. Niemniej polscy specjaliści medyczni i organizacje zawodowe często korzystają z wytycznych NICE jako cennego źródła informacji przy opracowywaniu własnych standardów leczenia i praktyk klinicznych.

System rekomendacji – na czym polegają działania NICE?

National Institute for Health and Care Excellence (NICE) jest brytyjskim organem odpowiedzialnym za opracowywanie wytycznych dotyczących najlepszych praktyk medycznych, które mają na celu poprawę jakości opieki zdrowotnej. W przypadku depresji, NICE przygotowało szczegółowe rekomendacje, które uwzględniają zarówno terapie psychologiczne, jak i farmakologiczne, zapewniając kompleksowe podejście do leczenia tej powszechnej i często wyniszczającej choroby.

Terapie psychologiczne

NICE zaleca kilka rodzajów terapii psychologicznych jako pierwszą linię leczenia depresji, zwłaszcza w przypadkach lekkich i umiarkowanych. Warto tutaj wyróżnić 3 z nich.

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)

CBT (cognitive–behavioral therapy) koncentruje się na identyfikacji i modyfikacji negatywnych myśli i zachowań, które przyczyniają się do depresji.

Terapia interpersonalna (IPT)

IPT (interpersonal therapy) ma na celu poprawę relacji interpersonalnych pacjenta i umiejętności komunikacyjnych. W założeniu ma to spowodować zmniejszenie objawów depresji. Skuteczna szczególnie w przypadkach depresji związanej z problemami w kontaktach międzyludzkich.

Psychoterapia psychodynamiczna

Ta forma terapii bada nieświadome konflikty i przeszłe doświadczenia, które mogą wpływać na obecne objawy depresji. Zalecana szczególnie dla pacjentów z długotrwałymi i skomplikowanymi historiami emocjonalnymi.

Terapie farmakologiczne

W przypadku ciężkiej depresji lub gdy terapie psychologiczne nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, NICE rekomenduje stosowanie leków przeciwdepresyjnych. Należą do nich:

• Leki z grupy SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny), takie jak fluoksetyna, sertralina i citalopram. Są często pierwszym wyborem ze względu na ich stosunkowo łagodny profil działań niepożądanych.
• Leki z grupy SNRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny), czyli np. wenlafaksyna i duloksetyna. Są stosowane, gdy SSRI okazują się nieskuteczne.
• W pewnych przypadkach stosuje się leki trójcykliczne (TCA) lub inhibitory monoaminooksydazy (MAOI), jednak są one zalecane z większą ostrożnością ze względu na potencjalne skutki uboczne.

Połączenie terapii

Dla wielu pacjentów najlepsze wyniki przynosi połączenie terapii farmakologicznych i psychologicznych. NICE podkreśla znaczenie indywidualnego podejścia do leczenia, dostosowanego do potrzeb i preferencji pacjenta.

Monitorowanie i ocena postępów

Do zaleceń NICE należy również regularne monitorowanie postępów pacjentów oraz dostosowywanie planów leczenia w odpowiedzi na zmieniające się potrzeby. Systematyczne spotkania kontrolne pozwalają na ocenę skuteczności leczenia i ewentualne modyfikacje terapii. Istotna tu jest również ocena ryzyka, co oznacza, że szczególna uwaga skierowana jest na pacjentów z myślami samobójczymi lub historią samookaleczeń. Według wytycznych należy zadbać także o zaangażowanie pacjenta i włączenie go w proces decyzyjny dotyczący leczenia.

Rekomendacje NICE – co udało się osiągnąć?

Statystyki pokazują, że 1 na 6 Brytyjczyków zmaga się dziś z depresją. Oznacza to, że NICE wyciąga rękę do jednej szóstej społeczeństwa. Jednocześnie jest to także gest w stronę lekarzy, którzy otrzymują szczegółowe wytyczne i mogą skuteczniej pomagać pacjentom, opierając się na pieczołowicie opracowanym systemie rekomendacji. Jakie jeszcze korzyści przyniosło działanie instytucji?

Zaangażowanie NICE to próba poruszenia problemu społecznego, jakim jest stygmatyzacja depresji. Wbrew opinii części społeczeństwa, to poważna i jak najbardziej realna choroba, a dotknięte nią osoby zasługują na współczucie i specjalistyczną opiekę.

Nie tylko społeczeństwo, ale także chorzy, dowiadując się o istnieniu systemu, zaczynają rozumieć, że mają prawo zwrócić się do lekarza po pomoc i że otrzymają ją w określonej formie. Transparentność procedur oraz poczucie, że człowiek w depresji zasługuje na wsparcie medyczne to czynnik skłaniający do tego, że pacjent chętniej podejmie leczenie.

Opracowane przez NICE rekomendacje wspomagają skuteczniejszą terapię, dzięki której więcej pacjentów ma szansę na powrót do zdrowia. Jednocześnie wskazania są na tyle szczegółowe, że uwzględniają indywidualizację leczenia, a także komfort chorego, wykorzystując na początku najmniej inwazyjne metody i w razie potrzeby przechodząc do farmakologii.

Pierwsza wersja rekomendacji została opublikowana w 2004 roku, ale wciąż pojawiają się aktualizacje. Według raportu NICE na 2022/2023 rok, udało się dzięki temu osiągnąć kilka ważnych celów. Między innymi w lutym 2023 roku NICE opublikowało pierwsze wytyczne EVA (Early Value Assessment), zalecając użycie czterech produktów cyfrowej terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) do samopomocy. Szybkie wdrożenie tych technologii może pomóc około 40 tysiącom pacjentów w radzeniu sobie z lękiem i depresją.

Pokazuje to, że system może nie być idealny, ale praca nad nim przynosi efekty i sprawia, że leczenie depresji staje bardziej dostępne i skuteczniejsze, a sama choroba przestaje być postrzegana jako piętno. Rezultaty przychodzą z czasem, ale krok po kroku, spójny i dopracowany system pozwolił realnie poprawić jakość życia wielu pacjentów.

[1]Kulesza A. W., Łoza B. Zaburzenia neuropsychiczne u chorych z przewlekłą chorobą nerek ze szczególnym uwzględnieniem autosomalnie dominującej wielotorbielowatości nerek (https://www.journalsmededu.pl/index.php/neuropsych/article/view/1392/1285)

[2]https://journals.lww.com/cjasn/fulltext/2007/05000/depression_and_anxiety_in_urban_hemodialysis.14.aspx

Ć robi różnicę: Jakoś(Ć): to nowy cykl, w którym będziemy prezentować materiały o systemach jakości, jakie usprawniają nasze funkcjonowanie w różnych dziedzinach życia i mogą być inspiracją w codziennej opiece nad pacjentami.

Więcej informacji: Zespół Medyczny